Zo ziet Nederland er over 10 jaar uit als we alle adviezen van Wennink uitvoeren: ’We hoeven misschien maar 30 uur per week te werken’

Waar staat Nederland over tien jaar als we luisteren naar oud-ASML-topman Peter Wennink? “We gaan meer doen met slimme technologie. AI gaat banen veranderen.” Nederland moet een land van kennis worden: landbouw, slachterijen en distributiecentra zullen plaats moeten maken.
“Als we het plan van Wennink uitvoeren, kan de economie in tien jaar met 4 tot 5 procent groeien,” zegt Henk Volberda, hoogleraar strategisch management. “Investeren in nieuwe technologieën en bedrijven loont.”

Peter Wennink, voormalig baas van ASML, adviseerde de overheid over onze economische toekomst. Hij pleit voor investeringen in digitalisering, AI, biotechnologie en duurzame energie.

Duurzame energie

“AI gaat ons werk echt veranderen. Hierdoor kunnen we productiever werken, misschien zelfs toe naar een 30-urige werkweek,” zegt Volberda.
Voor deze nieuwe economie hebben we datacenters nodig. Maar, zegt Martien Visser, expert in energietransitie: “Die gebruiken veel stroom. Om duurzame energie aan te leggen, moeten regels simpeler. Netwerkbedrijven zoals Tennet zijn hiermee bezig.”
Volgens Visser zal onze energie komen van wind, zon, biomassa, waterstof en kernenergie. “We zullen waarschijnlijk tijdelijk meer fossiele brandstoffen gebruiken en meer CO2 uitstoten om het energienet op te bouwen.”

Niet iedereen is overtuigd. Bas ter Weel, algemeen directeur van SEO Economisch Onderzoek, merkt op: “Singapore had een plan en slaagde. Maar in een kleine, open economie zoals Nederland werkt dat anders.”

Volgens Ter Weel hebben concrete plannen weinig nut: “De overheid moet zorgen voor goede randvoorwaarden. We moeten af van het stikstofprobleem en zorgen dat er genoeg elektriciteitskabels liggen. Ondernemers moeten weer kunnen ondernemen.” Het is volgens hem lastig om economische trends te voorspellen: “Tien jaar geleden zagen we ChatGPT ook niet aankomen.”

Mirjam van Praag, voorzitter van de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI), zegt dat Wennink wil voorkomen dat Nederland achterblijft. “Het kan wel twintig jaar duren voordat Nederland weer een echt kennisland is: innovatief, sociaal en internationaal. Als we niets doen, verliezen we onze concurrentiepositie en innovatiekracht.”

Grotere rol voor de overheid

Volgens Wennink moeten we anders omgaan met werk. “Een transitievergoeding moet echt worden gebruikt om mensen van de ene baan naar de andere te helpen,” zegt Volberda. “Leven lang leren wordt belangrijk.”
Experts vinden het jammer dat vakbonden niet meepraten. Zij zijn tegen veranderingen in vaste contracten en regels rond ontslag.
Ter Weel zegt: “Er staat wat half werk in over flexicurity (het Deense model), maar dat werkt inmiddels ook niet meer zo goed.”

Van Praag vindt dat de overheid een grotere rol moet spelen. “De overheid moet niet alleen toekijken, maar ook meedoen. Een Nationale Investeringsbank zou daar goed bij passen.”

Bij grote veranderingen rond energie, klimaat en de arbeidsmarkt moeten overheid en universiteiten het voortouw nemen. “Het idee dat de overheid pas ingrijpt als de markt vastloopt, is achterhaald.”

Bloementeelt en slachterijen

Heeft een kennisland nog wel plek voor distributiecentra, slachterijen en kassen? “We zullen koeien en varkens alleen nog in kinderboerderijen zien,” voorspelt Volberda. “Vleesconsumptie zal gaan via kweekvlees, op de markt gebracht door Nederlandse bedrijven.”

Van Praag: “Industriebeleid betekent niet dat de overheid alles bepaalt. Maar als sectoren zoals slachterijen en bloementeelt weinig opleveren, moeten we de regels aanpassen om hen te laten veranderen.”

Hoewel kritisch, ziet Ter Weel het belang van dit rapport: “Het brengt onze investeringen en verdienmodel weer onder de aandacht. Dit rapport heeft impact.”